شروط ضمن عقد

شروط ضمن عقد یعنی تعهداتی که طرفین قرارداد هنگام امضای آن، علاوه‌بر اصل موضوع قرارداد، در متن قید می‌کنند تا پایبندی و منافع خود را تضمین کنند. به بیان ساده‌تر، وقتی قراردادی مانند خرید ملک، ازدواج یا شراکت بسته می‌شود، ممکن است اشخاص بخواهند شرایط خاصی نیز در آن لحاظ شود تا از بروز اختلاف در آینده جلوگیری شود.
به‌عنوان مثال، خریدار ملکی با فروشنده توافق می‌کند که انتقال سند ظرف ۳۰ روز انجام شود؛ این شرط در قرارداد گنجانده می‌شود و اگر تخلفی رخ دهد، خریدار می‌تواند اقدام قانونی کند.

برای روشن‌تر شدن، سه نمونه واقعی از شروط ضمن عقد را مرور کنیم:

• شرط انتقال سند در قرارداد خرید ملک: خریدار حق دارد در صورت تأخیر، وجه التزام مشخصی دریافت کند.
• شرط حق تحصیل زن در ازدواج: زوجه می‌تواند ادامه تحصیل دهد، حتی اگر شوهر در آینده مانع شود.
• شرط عدم رقابت در قرارداد شرکتی: یکی از شرکا متعهد می‌شود پس از خروج از شرکت، فعالیت مشابهی انجام ندهد.

این شروط در ظاهر ساده‌اند، اما از نظر حقوقی، رعایت نحوه نگارش، قابلیت اجرا و مشروعیت آن‌ها بسیار مهم است. در صورت تنظیم نادرست، ممکن است شرط باطل و عملاً بی‌اثر شود. ازاین‌رو، توصیه می‌شود قبل از درج هر شرط، حتماً با وکیل حقوقی متخصص مشورت شود تا از بروز اختلاف در آینده پیشگیری گردد.

انواع شروط ضمن عقد + نمونه‌های کاربردی

در حقوق ایران، شروط ضمن عقد به سه دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شوند؛ شرط فعل، شرط صفت و شرط نتیجه. آشنایی با آن‌ها به شما کمک می‌کند بدانید در قرارداد خود، چه نوع شرطی مناسب‌تر است.

شروط ضمن عقد فعل

در این نوع شرط، یکی از طرفین متعهد می‌شود عملی مشخص را انجام دهد یا از انجام کاری خودداری کند.
نمونه: فروشنده متعهد می‌شود ظرف ۳۰ روز سند رسمی را به نام خریدار منتقل کند.
اگر انتقال انجام نشود، متعهد ملزم به انجام شرط یا جبران خسارت خواهد بود.

شروط ضمن عقد صفت

در این حالت، یکی از طرفین شرط می‌کند که موضوع قرارداد دارای ویژگی خاصی باشد.
نمونه: توافق می‌شود خودروی مدل ۲۰۲۴ تحویل شود؛ اگر فروشنده خودرو مدل پایین‌تری تحویل دهد، خریدار می‌تواند قرارداد را فسخ یا خسارت دریافت کند.

شروط ضمن عقد نتیجه

در شرط نتیجه، تحقق اثر حقوقی خاصی همزمان با عقد خواسته می‌شود.
مثال: در عقد وکالت، موکل شرط می‌کند وکالت بلاعزل همزمان با انعقاد قرارداد ایجاد شود.

افراد باید با درک تفاوت این سه نوع، در هر قرارداد مشخص کنند هدفشان از درج شرط چیست و از نمونه‌های آماده اینترنتی بدون درک مفاد استفاده نکنند.

شرایط صحت شروط ضمن عقد مطابق قانون ایران

برای آنکه یک شرط ضمن عقد معتبر باشد، باید دارای سه ویژگی قانونی باشد: مشروعیت، قابلیت اجرا و عدم مخالفت با مقتضای عقد.

• مشروعیت شرط

هر شرطی که مخالف قانون یا نظم عمومی باشد باطل است.
نمونه: شرط انجام جرم یا پرداخت رشوه حتی اگر در قرارداد نوشته شود، هیچ‌اعتباری ندارد.

• قابلیت اجرا

اگر انجام شرط از نظر عملی یا حقوقی ناممکن باشد، آن شرط نیز باطل خواهد بود.
مثال: شرط انتقال ملکی که وجود خارجی ندارد یا متعلق به شخص دیگری است، قابلیت تحقق ندارد.

• عدم مخالفت با مقتضای عقد

شرط نباید نتیجه‌ی اصلی قرارداد را از بین ببرد.
نمونه کلاسیک: اگر در عقد بیع (فروش کالا) شرط شود که مالکیت منتقل نشود، این شرط برخلاف مقتضای عقد است و باطل محسوب می‌شود.

نکته مهم برای کاربران عادی این است که اگر شرط باطل باشد، اصل قرارداد معمولاً معتبر می‌ماند مگر شرط به‌گونه‌ای باشد که اساس قرارداد را از بین ببرد.

ضمانت اجرای نقض شروط ضمن عقد

درصورتی‌که یکی از طرفین به تعهد خود عمل نکند، طرف مقابل می‌تواند از طریق راهکارهای قانونی اقدام نماید.

این ضمانت‌ها شامل موارد زیر است:

• الزام متعهد به انجام شرط: دادگاه می‌تواند شخص متخلف را مجبور به عمل به تعهد کند.
• حق فسخ قرارداد: در صورت عدم انجام شرط، طرف مقابل می‌تواند قرارداد را فسخ کند.
• مطالبه خسارت: زیان‌دیده می‌تواند ضرر واردشده را از طریق دادگاه مطالبه کند.
• وجه التزام (جریمه قراردادی): برای پیشگیری از اختلاف، طرفین معمولاً مبلغی را به‌عنوان جریمه تأخیر تعیین می‌کنند.

نمونه عملی:
اگر فروشنده از انتقال سند در موعد مقرر خودداری کند، می‌توان در قرارداد نوشت:
«در صورت تأخیر در انتقال سند، فروشنده ملزم به پرداخت روزانه یک میلیون تومان وجه التزام است.»

بسیاری از افراد بدون مشورت حقوقی، وجه التزام را بدون سقف مشخص یا ارتباط منطقی با خسارت واقعی تعیین می‌کنند، که این موضوع بعدها موجب اختلاف و حتی بی‌اعتباری شرط می‌شود.
در چنین مواردی، استفاده از مشاوره موسسه حقوقی ملی وکیل (📞 09121304085) می‌تواند مانع بروز مشکلات مالی و حقوقی شود.

نمونه شروط ضمن عقد در قراردادها

شروط ضمن عقد ازدواج

در عقد ازدواج، طرفین می‌توانند شروطی را قید کنند تا حقوق زوجه محفوظ بماند:

• حق اشتغال
• حق تحصیل
• حق خروج از کشور
• حق تعیین محل سکونت
• شرط تنصیف دارایی زوج

نکته: برای درج این شروط نیازی به ثبت رسمی یا شاهد نیست، اما حتماً باید با مشاوره وکیل خانواده انجام شود تا قابلیت استناد قانونی داشته باشد.

شروط ضمن عقد معاملات ملکی

در قرارداد خرید یا اجاره ملک معمولاً شروط زیر درج می‌شود:

• شرط انتقال سند در مهلت مشخص
• شرط تحویل ملک با پایان‌کار و گواهی شهرداری
• شرط عدم بدهی یا رهن
• شرط فسخ در صورت کشف ایراد قانونی ملک

شروط ضمن عقد قراردادهای شرکتی و تجاری

در قراردادهای شراکت یا همکاری، برای حفظ منافع شرکت بهتر است موارد زیر لحاظ گردد:

• شرط عدم رقابت بین شرکا
• شرط محرمانگی اطلاعات
• شرط جریمه در صورت خروج بدون اطلاع
• شرط خرید سهام (Buy-back) در زمان ترک همکاری

در هر یک از این موارد، نحوه تنظیم جمله‌بندی و میزان جریمه نقض شرط باید توسط وکیل متخصص تعیین شود تا اعتبار قانونی آن حفظ گردد.

اشتباهات رایج مردم در شروط ضمن عقد

بخش قابل‌توجهی از اختلافات حقوقی پس از عقد ناشی از تنظیم نادرست شروط ضمن عقد است. برخی اشتباهات رایج عبارتند از:

• استفاده از متون آماده اینترنتی بدون توجه به نوع قرارداد
• قید نکردن مهلت انجام شرط
• نوشتن شروط غیرقابل اجرا از نظر عملی
• درج شرط بدون ضمانت اجرا
• امضای قرارداد بدون مشاوره حقوقی

بخش زیادی از پرونده‌های اختلافی در مراجع قضایی به‌دلیل همین اشتباهات رخ می‌دهد.
مشاوره پیش از تنظیم قرارداد، نسبت به هزینه‌های ناشی از دادخواهی بسیار مقرون‌به‌صرفه‌تر است.

چرا تنظیم شروط ضمن عقد را به وکیل بسپاریم؟

تهیه و تنظیم صحیح شروط ضمن عقد نیازمند دانش دقیق از قوانین و رویه‌های قضایی است. وکیل متخصص می‌تواند:

• از باطل شدن شرط به‌دلیل مغایرت با قوانین جلوگیری کند.
• مانع از ایجاد تضاد بین مفاد مختلف قرارداد شود.
• وجه التزام را به‌طور صحیح تنظیم کند تا هم بازدارنده باشد و هم قابل دفاع در دادگاه.
• تمام قوانین خاص حوزه ازدواج، معاملات ملکی یا تجاری را در متن درج نماید.

🟢 برای مشاوره فوری و تنظیم حرفه‌ای قرارداد خود، می‌توانید با موسسه حقوقی ملی وکیل تماس بگیرید:
📞 09121304085
یا از طریق فرم آنلاین درخواست مشاوره ثبت کنید.

جمع‌بندی

شروط ضمن عقد اگر درست تنظیم شوند، می‌توانند یکی از قدرتمندترین ابزارهای پیشگیری از دعوا باشند، اما اگر به‌صورت نادرست نوشته شوند، پایه بسیاری از اختلافات خواهند شد.
پیشنهاد می‌شود قبل از امضای هر نوع عقد یا قرارداد، حتماً از وکیل متخصص کمک بگیرید تا از بروز مشکلات بعدی جلوگیری شود.
شماره تماس جهت دریافت مشاوره فوری:  09121304085 – موسسه حقوقی ملی وکیل