قرارداد شراکت

قرارداد شراکت یکی از حیاتی‌ترین اسناد در آغاز هر همکاری اقتصادی است. از راه‌اندازی یک استارتاپ تا افتتاح رستوران، تأسیس کارگاه تولیدی یا حتی سرمایه‌گذاری ملکی، همه این موارد بدون یک توافق کتبی شفاف در خطر اختلاف‌، ابهام، و از بین رفتن سرمایه قرار دارند. بسیاری از افراد، مخصوصاً در کسب‌وکارهای فامیلی یا دوستانه، شراکت را صرفاً بر پایه اعتماد یا گفت‌وگوی شفاهی آغاز می‌کنند. اما تجربه بازار ایران نشان داده است که بی‌قراردادی، خطرناک‌تر از بی‌اعتمادی است.

در صورت نبود قرارداد مکتوب، اثبات میزان سرمایه هر فرد، سهم او از سود، و حتی تعهدات انجام‌نشده تقریباً غیرممکن است. اختلافات رایج از جایی شروع می‌شود که طرفین فقط به “قول شفاهی” اکتفا کرده‌اند. بنابراین اولین گام برای هر شراکتی، تنظیم یک قرارداد دقیق و قانونی است تا دو طرف از همان ابتدا تصویر شفافی از آینده همکاری داشته باشند.

در این راهنمای جامع از مؤسسه حقوقی ملی وکیل، به زبان ساده و کاملاً کاربردی درباره تمام ابعاد قرارداد شراکت ــ از تعریف تا فسخ، مسئولیت شرکا، مفاد اصلی، و نقش وکیل ملکی تهران متخصص آشنا می‌شوید. هدف این مطلب، کمک به شماست تا پیش از امضای هر قرارداد، با آگاهی حقوقی کامل گام بردارید.

قرارداد شراکت چیست؟

قرارداد شراکت یا مشارکت کاری، توافقی است بین دو یا چند نفر که تصمیم می‌گیرند در انجام یک فعالیت اقتصادی، مالی یا خدماتی با یکدیگر همکاری کنند. برای مثال، دو شخص می‌خواهند کافی‌شاپی راه‌اندازی کنند؛ یکی مغازه و تجهیزات دارد و دیگری سرمایه نقدی. در این همکاری هر دو شریک در سود و زیان به نسبت آورده خود شریک خواهند بود.

تفاوت قرارداد شراکت با «استخدام» در این است که هیچ‌کدام کارمند دیگری محسوب نمی‌شود و هر دو نقش کارفرما دارند. همچنین با قرارداد «وام مشارکتی» فرق می‌کند، زیرا در شراکت سود حاصل از فعالیت مشترک تقسیم می‌شود، نه سود تضمینی پول. از منظر حقوقی، این نوع قراردادها زیرمجموعه «عقود مشارکت مدنی» هستند که در قوانین ایران به رسمیت شناخته شده‌اند و پایه بسیاری از معاملات سرمایه‌گذاری را شکل می‌دهند.

انواع قرارداد شراکت

قرارداد شراکت سرمایه‌ای

در این مدل، یکی از شرکا سرمایه نقدی می‌آورد و دیگری مدیریت یا تخصص فنی در اختیار می‌گذارد. به همین دلیل، سود بین طرفین معمولاً به صورت نابرابر تقسیم می‌شود. برای مثال، سرمایه‌گذار ۷۰ درصد سرمایه و شریک مدیر ۳۰ درصد آورده دارد و سود نیز به همین نسبت تقسیم می‌شود.

قرارداد شراکت ۵۰/۵۰

مدلی ساده اما حساس است؛ هر تصمیم، امضا و برداشت باید با رضایت هر دو شریک انجام گیرد. این نوع شراکت برای دوستان یا اعضای خانواده رایج است، اما اگر جزئیات مدیریتی در قرارداد ذکر نشود، اختلافات زود ایجاد می‌شود.

قرارداد شراکت درصدی

وقتی آورده هر طرف متفاوت است (مانند تجهیزات، برند، شبکه مشتری، یا دانش فنی)، سود و زیان بر اساس درصد ارزش‌آوری هر کدام مشخص می‌شود. این نوع همکاری در استارتاپ‌ها یا پروژه‌های خدماتی کاربرد زیادی دارد.

قرارداد شراکت پروژه‌ای

هدف همکاری انجام یک مأموریت خاص است، مانند احداث شعبه جدید یا تکمیل یک پروژه عمرانی. پس از پایان پروژه، قرارداد خاتمه می‌یابد. در این حالت باید مدت زمان، میزان سرمایه و نحوه تسویه به وضوح قید شود.

مفاد ضروری قرارداد شراکت

مهم‌ترین بخش هر قرارداد، بیان شفاف تعهدات، حدود مسئولیت‌، و نحوه تسویه حساب است. در ادامه موارد حیاتی آورده شده که نبودشان می‌تواند موجب اختلاف قضایی شود:

• موضوع شراکت: نوع فعالیت و محدوده کاری مشخص شود، مثلاً “تولید پوشاک زنانه در تهران.”
• سرمایه اولیه: میزان آورده نقدی و غیرنقدی هر شریک مثل پول، تجهیزات، برند یا دانش فنی باید درج گردد.
• تقسیم سود و زیان: زمان تسویه (ماهانه، فصلی یا پس از هر پروژه) و نسبت سود‌ به سرمایه تعیین شود.
• مدیریت و امضا: مشخص گردد چه کسی اختیار امضای اسناد، چک‌ها و قراردادهای فرعی را دارد.
• هزینه‌ها: تعیین شود هزینه‌های جاری از محل سود برداشت می‌شود یا باید جدا پرداخت شود.
• حساب بانکی مشترک: مخصوص واریز و برداشت‌های مربوط به شراکت باز شود.
• بیمه و مالیات: تعیین مسئول پرداخت و تکالیف قانونی.
• محرمانگی: اطلاعات کسب‌وکار باید محرمانه بماند.
• خروج شریک: نحوه فروش سهم، تسویه و ممنوعیت رقابت بعدی.
• حل اختلاف و داوری: معرفی شخص یا نهاد داور.

در واقع، قرارداد شراکت یعنی پیش‌بینی و مستندسازی آینده قبل از وقوع اختلاف.

مسئولیت شرکا در قرارداد شراکت

یکی از سوالات کلیدی در هر شراکت این است که آیا هر شریک نسبت به کل بدهی‌ها مسئول است، یا فقط به اندازه آورده خود پاسخ‌گوست؟ بر اساس عرف تجاری، اگر حساب‌ها و سرمایه‌ها مشترک باشد، هر شریک ممکن است در برابر اشخاص ثالث مسئول تلقی شود. اما در قرارداد می‌توان شرط کرد که هر فرد تنها در حدود آورده خود مسئول باشد.

در شرکت‌های ثبت‌شده، این مسئولیت به نوع شخصیت حقوقی بستگی دارد. مثلاً در شرکت با مسئولیت محدود، شرکا صرفاً تا میزان آورده خویش تعهد دارند. به تجربه کارشناسان بازار حقوقی ایران، عمده اختلافات زمانی بروز می‌کند که حساب بانکی مشترک وجود ندارد، در نتیجه برداشت‌ها و واریزها قابل اثبات نیست. شفافیت مالی و حسابداری دقیق بهترین سپر قانونی برای هر شراکت است.

اختلافات رایج در شراکت و راهکار حرفه‌ای

یکی از دلایل عمده شکست شراکت‌ها، اختلاف مالی و مدیریتی است. چند نمونه واقعی:

• عدم پرداخت سهم سرمایه: در آغاز کار یکی از شرکا تعهد مالی خود را کامل انجام نمی‌دهد. راه‌حل، درج ضمانت اجرا مثل چک یا سفته در قرارداد است.
• برداشت بدون اجازه: زمانی رخ می‌دهد که یکی از طرفین از حساب مشترک مبالغی را بدون توافق برداشت کند. تنها راه پیشگیری، تعیین مجوز کتبی دو امضا یا محدودیت برداشت در بانک است.
• دخالت در نقش شریک دیگر: شریک مدیریتی گاهی بدون اطلاع شریک سرمایه‌گذار تصمیم می‌گیرد. در قرارداد باید حدود اختیارات مشخص گردد.
• اختلاف بر سر گسترش کسب‌وکار: یکی از طرفین خواستار توسعه است اما دیگری تمایلی ندارد. درج بند تصمیم‌گیری جمعی با رأی اکثریت می‌تواند مانع اختلاف شود.

آگاهی از این الگوهای تکراری، مهم‌ترین قدم برای از بین بردن ریسک است. موسسه ملی وکیل در چنین مواردی می‌تواند با تنظیم قرارداد دقیق یا میانجی‌گری قانونی از ورود پرونده به دادگاه جلوگیری کند.

فسخ قرارداد شراکت — چه زمانی ممکن است؟

فسخ یعنی پایان همکاری پیش از موعد، که می‌تواند بر اساس توافق یا به دلیل نقض تعهدات باشد. سه حالت اصلی وجود دارد:

1. فسخ با دلیل موجه: اگر یکی از شرکا تعهد خود را نقض کند، مرتکب خیانت در امانت یا سوءاستفاده مالی شود، طرف مقابل حق فسخ دارد.
2. فسخ با رضایت متقابل: دو طرف می‌توانند با توافق، شراکت را خاتمه دهند و براساس صورت‌حساب نهایی تسویه کنند.
3. فسخ ناشی از عدم تحقق موضوع: اگر هدف همکاری اصلاً اجرایی نشود ـ مثلاً رستوران افتتاح نشود و سرمایه در حالت رکود بماند ـ هر یک از طرفین می‌تواند درخواست فسخ دهد.

در هر سه حالت، وجود سند کتبی در قرارداد اولیه باعث می‌شود فسخ به سادگی و بدون شکایت بلندمدت انجام شود.

نقش وکیل در قرارداد شراکت

حضور وکیل متخصص قراردادهای تجاری در دو مرحله اهمیت دارد: قبل از امضا و زمان بروز اختلاف. در مرحله نخست، وکیل تنظیم قرارداد با تحلیل شرایط واقعی شراکت، قرارداد اختصاصی تنظیم می‌کند و بندهای ضمانتی مانند چک، سفته یا حق فسخ را مشخص می‌نماید. این کار مانع از کلاهبرداری، سوءمدیریت یا خسارت سرمایه می‌شود.

در مرحله اختلاف، وکیل با استفاده از شیوه‌های حقوقی مانند داوری و میانجی‌گری، تلاش می‌کند حل‌وفصل را به صورت مسالمت‌آمیز انجام دهد تا هزینه و زمان رسیدگی قضایی کاهش یابد. مؤسسه حقوقی ملی وکیل با تجربه عملی در پرونده‌های مختلف تجاری، آماده ارائه مشاوره حضوری و تلفنی برای تنظیم و بررسی قرارداد شراکت شماست.

📞 پیش از امضای هر قرارداد شراکت، حتماً با وکیل متخصص مؤسسه ملی وکیل مشورت کنید: 09121304085

نمونه سؤال‌های متداول قرارداد ساخت

۱. آیا قرارداد شراکت دستی یا پیامکی معتبر است؟
قرارداد دستی یا حتی پیامکی می‌تواند به عنوان «دلیل عرفی» در دادگاه استفاده شود، اما ارزش اثباتی آن پایین‌تر از قرارداد رسمی یا امضاشده در حضور وکیل است. نسخه تایپ‌شده با امضای طرفین اعتبار بیشتری دارد.

۲. اگر یکی از شرکا کار نکند ولی سود بخواهد، چه می‌شود؟
در چنین حالتی باید دید نقش او در قرارداد چگونه تعریف شده است. اگر آورده مالی دارد، به همان نسبت مستحق سود است؛ اما اگر سهم او صرفاً تخصص یا زمان بوده و از انجام کار خودداری کند، طرف دیگر می‌تواند طبق بند تخلف قرارداد عمل کند.

۳. چگونه برای خسارت ناشی از سوءمدیریت شریک اقدام کنیم؟
مدیر موظف است با دقت و امانت‌داری عمل کند. در صورت زیان ناشی از قصور یا تخلف، می‌توان براساس بند ضمانت‌نامه یا با طرح دعوای حقوقی مطالبه خسارت کرد. وجود مستندات مالی و گزارش عملکرد کلیدی است.

۴. آیا می‌توان شریک جدید بدون رضایت بقیه وارد کرد؟
در قراردادهای شراکت استاندارد، ورود شریک تازه باید با رضایت کتبی همه شرکا صورت گیرد. تخلف از این شرط، موجب حق فسخ برای سایر شرکا می‌شود.

جمع‌بندی

قرارداد شراکت محور اصلی هر همکاری پایدار است. هرچند اعتماد اساس هر رابطه کاری محسوب می‌شود، اما اعتماد بدون قرارداد، ریسک نابودی سرمایه است. اگر قصد ورود به شراکت دارید، پیش از هر اقدامی، از یک وکیل متخصص بخواهید طرح قرارداد را مطابق با شرایط واقعی شما تنظیم کند.

برای دریافت مشاوره تلفنی فوری درباره تنظیم یا بررسی قرارداد شراکت، می‌توانید با مؤسسه حقوقی ملی وکیل تماس بگیرید:
📞 09121304085