تحقیقات مقدماتی
تحقیقات مقدماتی نخستین و حیاتیترین مرحله از فرآیند دادرسی کیفری است که هدف اصلی آن کشف حقیقت، جمعآوری دلایل جرم و تصمیمگیری درباره تعقیب متهم است. در این مرحله، مراجع قضایی مانند دادستان، بازپرس و ضابطان قضایی با هماهنگی دقیق، به بررسی موضوع میپردازند تا مشخص شود آیا جرم واقع شده و چه کسی مرتکب آن شده است. به بیان دیگر، تحقیقات مقدماتی پلی میان وقوع جرم و رسیدگی در دادگاه محسوب میشود.
در قانون آیین دادرسی کیفری، تحقیقات مقدماتی برای تضمین حقوق شهروندان و جلوگیری از قضاوت ناعادلانه طراحی شده است. نقش وکیل در این مرحله بسیار پررنگ است، چرا که او با آگاهی از مقررات میتواند از تضییع حقوق موکل خود جلوگیری کند. اگر درگیر پرونده کیفری هستید، دریافت مشاوره تخصصی از وکلای دادگستری مؤسسه حقوقی ملی وکیل میتواند شما را از مسیر اشتباه دور نگه دارد. برای اطلاعات بیشتر میتوانید با شماره ۰۹۱۲۱۳۰۴۰۸۵ تماس بگیرید.
هدف از تحقیقات مقدماتی
- کشف جرم
کشف جرم نخستین هدف تحقیقات مقدماتی است. این مرحله با جمعآوری اطلاعات از محل وقوع جرم، اظهارات شهود و گزارش ضابطان آغاز میشود. تمام تلاش دستگاه قضایی در این بخش، روشنسازی واقعیت و شناسایی مرتکب احتمالی است.
- جمعآوری دلایل
بدون دلایل معتبر، هیچ مرجع قضایی نمیتواند رأی قاطع صادر کند. در تحقیقات مقدماتی، بازپرس با بررسی شواهد، انجام کارشناسی و بازجویی از شهود، مدارک کافی را جمعآوری میکند تا امکان تصمیمگیری در دادگاه فراهم شود.
- جلوگیری از امحای آثار جرم
یکی دیگر از اهداف مهم این مرحله، حفظ آثار و دلایل جرم است. با صدور قرار تأمین یا بازداشت متهم، از نابودی شواهد جلوگیری میشود. برای مثال، در پروندههای سرقت، اگر دلایل زود جمعآوری نشود، احتمال از بین رفتن اثر انگشت یا شواهد فیزیکی بسیار بالاست.
مرجع انجام تحقیقات مقدماتی
- نقش دادستان
دادستان به عنوان مدعیالعموم، وظیفه نظارت بر اجرای صحیح قانون، حمایت از حقوق عمومی و صدور دستور آغاز تحقیقات را برعهده دارد. او کسی است که پرونده را برای بررسی اولیه به بازپرس ارجاع میدهد.
- نقش بازپرس
بازپرس قاضی مستقلی است که طبق قانون، شخصاً به جمعآوری ادله، بازجویی از متهم و شهود و صدور قرارهای مختلف اقدام میکند. تصمیمات بازپرس پایه و اساس رأی دادگاه در مرحله بعد محسوب میشود.
- وظایف ضابطان
ضابطان قضایی شامل مأموران نیروی انتظامی، پلیس آگاهی و برخی نهادهای خاص هستند. آنها مکلفاند طبق دستور مقام قضایی به جمعآوری دلایل، ثبت گزارش جرم و دستگیری متهم اقدام کنند. خیانت یا بیتوجهی در اجرای دستورات قضایی میتواند آثار سنگینی بر نتیجه پرونده داشته باشد.
شروع تحقیقات مقدماتی چگونه انجام میشود؟
- شکایت شاکی
در اغلب موارد، تحقیقات با شکایت رسمی شاکی آغاز میشود. این شکایت باید دارای مشخصات جرم، زمان و محل وقوع و مشخصات متهم (تا حد امکان) باشد.
- گزارش ضابطان
گاهی وقوع جرم توسط ضابطان مشاهده و گزارش میشود. برای مثال، مأموران پلیس هنگام گشتزنی به جرم مشهودی مانند سرقت یا درگیری برخورد کرده و گزارش آن را به مرجع قضایی ارسال میکنند.
- اعلام جرم
در مواردی که شخص معینی وجود ندارد یا جرم به منافع عمومی آسیب رسانده است، دادستان رأساً یا مقامات رسمی میتوانند اعلام جرم کنند. این اقدام حتی بدون شکایت خصوصی نیز موجب آغاز تحقیقات میشود.
حقوق شاکی و متهم در تحقیقات مقدماتی
- حق داشتن وکیل
طبق ماده ۱۹۰ قانون آیین دادرسی کیفری، متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی حق دارد از وکیل کیفری استفاده کند. حضور وکیل به حفظ حقوق افراد کمک کرده و از اعمال روشهای خلاف قانون جلوگیری میکند.
- حق سکوت
هر متهم میتواند در برابر سؤالات سکوت کند و صرفاً با حضور وکیل حقوقی پاسخ دهد. این حق برای جلوگیری از اعترافات اجباری پیشبینی شده است.
- حق ارائه و مطالبه دلایل
هم شاکی و هم متهم میتوانند دلایل خود را ارائه دهند و از مقام تحقیق بخواهند تا دلایل مربوط را بررسی کند. از این طریق عدالت در روند رسیدگی حفظ میشود.
قرارهای مهم در تحقیقات مقدماتی
قرارها ابزار قانونی هستند که مقام قضایی برای حفظ حقوق طرفین و مدیریت پرونده صادر میکند.
- قرار تأمین
قرار تأمین بهمنظور جلوگیری از فرار متهم یا تبانی صادر میشود. متداولترین آن شامل وثیقه، کفالت و بازداشت موقت است. نوع قرار متناسب با اهمیت جرم و شخصیت متهم تعیین میشود.
- قرار نظارت قضایی
در برخی موارد، بازداشت ضرورت ندارد و بازپرس با صدور قرار نظارت قضایی، حضور متهم را با شیوههای سبکتر مثل الزام به معرفی هفتگی یا ممنوعیت خروج از شهر کنترل میکند.
- قرارهای نهایی
پس از پایان تحقیق، بازپرس یکی از سه قرار نهایی را صادر میکند:
- منع تعقیب زمانی که جرم یا دلایل کافی وجود ندارد.
- موقوفی تعقیب در صورت مرور زمان یا فوت متهم.
- جلب به دادرسی زمانی که دلایل کافی برای اتهام احراز شده باشد.
مراحل عملی تحقیقات مقدماتی
مراحل اصلی این بخش به ترتیب زیر است:
- تشکیل پرونده: با وصول شکایت یا گزارش، دفتر دادسرا پرونده را تشکیل میدهد.
- جمعآوری ادله: بازپرس و ضابطان برای یافتن حقیقت اقدام به بازرسی، ضبط اسناد و استعلام از کارشناسان میکنند.
- بازجویی: متهم و شهود احضار شده و اظهارات آنان ثبت میگردد.
- مواجهه حضوری: در صورت تناقض در اظهارات، مقام قضایی آنها را روبهروی هم قرار میدهد.
- صدور قرار نهایی: نتیجه نهایی تحقیقات یکی از قرارهای پیشگفته است.
نقش وکیل در تحقیقات مقدماتی
نقش وکیل در این مرحله بسیار کلیدی است. وکیل پایه دادگستری میتواند از تضییع حقوق موکل جلوگیری کند، در بازجوییها حضور یابد، لایحه دفاعی ارائه دهد و حتی به قرارهای صادره اعتراض کند.
با همراهی وکیل متخصص کیفری، احتمال صدور قرار منع تعقیب یا تخفیف قرار تأمین افزایش مییابد. برای بهرهمندی از چنین خدماتی، میتوانید با وکلای مؤسسه ملی وکیل (۰۹۱۲۱۳۰۴۰۸۵) تماس بگیرید و مشاوره رایگان دریافت کنید.
تفاوت تحقیقات مقدماتی با رسیدگی در دادگاه
تحقیقات مقدماتی بر کشف جرم و فراهمآوری دلایل تمرکز دارد، اما مرحله رسیدگی در دادگاه ناظر به قضاوت و صدور حکم است. در تحقیقات، مقام قضایی به دنبال جمعآوری اطلاعات است، در حالیکه در دادگاه، قاضی بر اساس دلایل موجود تصمیم نهایی میگیرد.
سوالات متداول درباره تحقیقات مقدماتی
۱. آیا در مرحله تحقیقات مقدماتی میتوان وکیل داشت؟
بله، حضور وکیل قانونی و مؤثر است. او میتواند در جلسات بازپرسی حضور داشته باشد.
۲. اگر متهم بازداشت شود، خانواده چگونه میتوانند اطلاع پیدا کنند؟
ضابطان مکلف به اطلاعرسانی فوری به خانواده یا وکیل متهم هستند.
۳. اگر بازپرس اشتباه کند، آیا تصمیمش قابل اعتراض است؟
بله، تصمیمات بازپرس مانند قرار تأمین یا جلب به دادرسی قابل اعتراض در دادگاه صالح است.
۴. شاکی تا چه زمانی میتواند شکایت خود را پس بگیرد؟
در جرایم قابل گذشت، شاکی تا قبل از صدور حکم قطعی میتواند گذشت نماید.
۵. آیا تحقیقات مقدماتی همیشه محرمانه است؟
بله، برای حفظ آبروی افراد و امنیت پرونده، تمام اقدامات در این مرحله محرمانه است.
مشاوره با وکیل متخصص تحقیقات مقدماتی
تحقیقات مقدماتی، مرحلهای حساس و تعیینکننده در روند کیفری است. اگر در این مسیر بدون آگاهی گام برداشته شود، احتمال از دست رفتن حقوق افراد بسیار زیاد است. برای جلوگیری از بروز خطا یا دفاع مؤثر، مشورت با وکیل کیفری متخصص ضروری است.
جهت دریافت مشاوره حقوقی فوری با مؤسسه ملی وکیل تماس بگیرید:
📞 ۰۹۱۲۱۳۰۴۰۸۵
ملی وکیل سایت مرجع در زمینه های دعوای حقوقی ، تنظیم لایحه ،
تماس با ما
- تهران - کوی فرشته - نبش خیام و قرنی
- 09121304085
- melivakillawyer@gmail.com
پیام بگذارید
برای ارسال نظر باید وارد سیستم شوید.